สถาปัตย์ฯ

อภัยภูเบศร

โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร จังหวัดปราจีนบุรี ไม่เพียงโด่งดังในศาสตร์การแพทย์แผนไทย และผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทย แต่ความงดงามและคุณค่าทางประวัติศาสตร์ของตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศร สถาปัตยกรรมสุดคลาสสิคที่เลอค่าเหนือกาลเวลามากว่า ๑๐๐ ปี ยังเป็นที่กล่าวขาน และน่าค้นหาเป็นอย่างยิ่ง

ตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศร เริ่มก่อสร้างใน พ.ศ. ๒๔๕๒ โดยเจ้าพระยาอภัยภูเบศร (ชุ่ม อภัยวงศ์) ด้วยประสงค์จะใช้รับเสด็จพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในวโรกาสที่เสด็จประพาสเมืองปราจีนบุรี แต่สุดท้ายก็ไม่มีโอกาสได้ใช้รับเสด็จดั่งที่ตั้งใจ เนื่องจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคตเสียก่อน จวบจนกระทั่งตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศรดำเนินการก่อสร้างแล้วเสร็จในพ.ศ. ๒๔๕๕ จึงได้ใช้รับเสด็จพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวแทน รวมทั้งพระบรมวงศานุวงศ์อีกหลายพระองค์

หลังจากเจ้าพระยาอภัยภูเบศรอสัญกรรม ตึกหลังนี้เป็นมรดกตกทอดมาถึง พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี และได้พระราชทานที่ดินและสิ่งปลูกสร้างทั้งหมดนั้นแก่มณฑลทหารบกที่ ๒ จังหวัดปราจีนบุรี เพื่อใช้เป็นโรงพยาบาลปราจีนบุรี ในส่วนของตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศรได้รับการจัดตั้งเป็นตึกอำนวยการโรงพยาบาลปราจีนบุรี จวบจน พ.ศ. ๒๕๓๓ กรมศิลปากรได้ประกาศขึ้นทะเบียนตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศรเป็นโบราณสถาน

ความงดงามของสถาปัตยกรรมที่พาให้ตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศรสง่างามเหนือกาลเวลาด้วยการออกแบบและก่อสร้างโดยบริษัท โฮวาร์ดเออร์สกิน โดยเลียนแบบสถาปัตยกรรมยุคบารอค (Baroque) ของยุโรป ลักษณะเป็นตึกก่ออิฐถือปูน ๒ ชั้น มีขนาด ๑๘.๖๐ x ๓๘.๔๐ เมตร หลังคาทรงปั้นหยามุงกระเบื้องลอนเล็ก กลางหลังคาสร้างเป็นรูปโดม เหนือยอดโดมมีเครื่องบอกทิศทางรูปไก่ทำด้วยโลหะ ด้านหน้ามีมุขยื่นออกมา และมีระเบียงดาดฟ้า วัสดุก่อสร้างส่วนใหญ่สั่งเข้ามาจากต่างประเทศ เช่น กระเบื้องมุงหลังคา รางและท่อระบายน้ำฝน กระเบื้องปูพื้น กลอนประตูหน้าต่าง กระจกสี
ทั่วทั้งตึกประกอบไปด้วยงานศิลปกรรมและหัตถกรรมที่เป็นไม้และปูนมีลวดลายที่อ่อนไหว อาทิ ปูนปั้น กระถาง คาน เสา ประตูหน้าต่างพร้อมกรอบช่องลม ราวระเบียง ภาพเขียนบนเพดาน ส่วนบริเวณด้านหน้าตึกมีรูปเคารพปูนปั้นฝีมือช่างพื้นบ้าน ปั้นเป็นรูปเจ้าพระยาอภัยภูเบศร   ถือได้ว่าตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศรมีคุณค่าทางสถาปัตยกรรมอันล้ำเลิศ โดยได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นตึกโบราณสถานแห่งชาติเมื่อ พ.ศ.๒๕๓๒ และได้รับรางวัลอนุรักษ์ดีเด่นจากสมาคมสถาปนิกสยามในพระบรมราชูปภัมภ์ เมื่อพ.ศ. ๒๕๔๒

ลักษณะทางสถาปัตยกรรมที่น่าสนใจ

ของตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศร

ที่พื้นตึกทั้งชั้นล่างและชั้นบน

ทุกห้องปูด้วยกระเบื้องโมเสคงดงามมาก

โดยเฉพาะห้องโถงกลางชั้นล่าง

กระเบื้องโมเสค ภายใน

ตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศร

กระเบื้องโมเสค ภายใน

ตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศร

  ภาพเขียนปูนเปียก ค้นพบในปี พ.ศ. ๒๕๓๗

ขณะที่มีการบูรณะตึก

จึงได้ดำเนินการขูดสีที่ทาทับไว้ออกแล้วซ่อมแซมจนกลับมาสวยงามในปัจจุบัน

กลอนหน้าต่างทองเหลือง

ขึ้นรูปเป็นลายพิณงดงาม

ปัจจุบันคงเหลือของจริง

เพียงแค่ ๒ ชิ้นสุดท้าย

   บานประตูเป็นไม้มะฮอกกานี  

แกะสลักนำเข้าจากต่างประเทศ ที่เหนือประตูเป็นช่องลมรูปครึ่งวงกลม

ทำเป็นไม้ฉลุลวดลายดอกไม้ใบไม้ทั้งที่บานประตูและหน้าต่าง

ลวดลายปูนปั้นบริเวณซุ้มประตู

และหน้าต่างที่อยู่ภายใน